Azərbaycan iqtisadiyyatı ilin sonuna doğru sürət yığır – Proqnozlar nədir?
Asiya İnkişaf Bankı da sentyabr ayında Azərbaycanın 2026-cı il üzrə iqtisadi artım proqnozunu 2%-dən 1,6%-ə endirib.
Azərbaycan iqtisadiyyatı 2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında əvvəlki ilin eyni dövrünə nisbətən 1,5% böyüyüb. Bununla da iqtisadi artımın tempi ilin ilk səkkiz ayında qeydə alınmış 1,2%-dən 1,5%-ə yüksəlib.
Banker.az Dövlət Statistika Komitəsinə istinadən xəbər verir ki, hesabat dövründə ölkədə 102 milyard 48,2 milyon manatlıq ümumi daxili məhsul (ÜDM) istehsal edilib.
Ölkənin neft-qaz sektorunda yaradılan əlavə dəyər illik müqayisədə 1,2% azalaraq 30 milyard 326,5 milyon manat təşkil edib. Sektor üzrə azalma tempi yanvar-avqust aylarındakı 0,8%-dən 1,2%-ə yüksəlib.
Qeyri-neft-qaz sektorunda isə 71 milyard 721,7 milyon manatlıq əlavə dəyər yaradılıb. Bu, illik müqayisədə 2,6% artım deməkdir. Beləliklə, qeyri-neft-qaz sektorunda artım tempi əvvəlki səkkiz ayın 2,1%-lik göstəricisindən yüksək olub.
ÜDM-in təxminən 70,3%-i qeyri-neft-qaz, 29,7%-i isə neft-qaz sektorunun payına düşüb. Ümumi iqtisadi artımın sürətlənməsi qeyri-neft-qaz sektorundakı dinamikanın yaxşılaşması fonunda baş verib.
Bununla belə, Azərbaycanın iqtisadi artım perspektivlərinə dair beynəlxalq qiymətləndirmələr son aylarda daha ehtiyatlı xarakter alıb. Xüsusilə neft-qaz hasilatının azalması və qeyri-neft sektorundakı artımın gözləntilərdən zəif olması proqnozların yenilənməsində əsas amillər kimi göstərilir.
Dünya Bankı oktyabrın 6-da dərc etdiyi yenilənmiş proqnozunda Azərbaycanın 2026-cı ildə iqtisadi artımını 1,2% səviyyəsində qiymətləndirib. Bu, apreldəki proqnozdan 0,8 faiz bəndi aşağıdır. Bank 2027-ci il üçün 1,8%-lik artım proqnozunu dəyişməyib.
Asiya İnkişaf Bankı da sentyabr ayında Azərbaycanın 2026-cı il üzrə iqtisadi artım proqnozunu 2%-dən 1,6%-ə endirib. Halbuki 2025-ci ilin sentyabrında qurum bu il üçün 2%-lik iqtisadi artım gözləyirdi. Bank zəifləməni neft-qaz sektorundakı azalma və qeyri-neft-qaz sektorunun gözləniləndən aşağı artımı ilə əlaqələndirib.
Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF) isə apreldə açıqladığı proqnozda Azərbaycan iqtisadiyyatının 2026-cı ildə 2,1% artacağını bildirib. Fond qeyri-neft-qaz sektorunda 3,7%-lik artım, neft-qaz sektorunda isə 2%-lik azalma gözləyir. BVF-nin fevral proqnozu ilə müqayisədə ümumi iqtisadi artım gözləntisi dəyişməyib.
Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı (AYİB) sentyabr proqnozunda Azərbaycanın 2026-cı ildə 2%, 2027-ci ildə isə 2,5% iqtisadi artım göstərəcəyini bildirib. Qurum əvvəlki proqnozlarını dəyişməyib.
Azərbaycan hökuməti də iqtisadi artım gözləntilərini aşağı salıb. İqtisadiyyat Nazirliyi 2026-cı il üzrə ÜDM-in real artım proqnozunu əvvəlki 2,9%-dən 1,7%-ə endirib. Qeyri-neft-qaz sektoru üzrə proqnoz isə 5%-dən 3,1%-ə azaldılıb. Nazirlik bu dəyişikliyi, əsasən, tikinti və turizm sahələrində artımın əvvəlki gözləntilərdən zəif olması ilə izah edib.
Azərbaycan Mərkəzi Bankı isə daha aşağı iqtisadi artım gözləyir. Tənzimləyici 2025-ci ilin oktyabrında 2026-cı il üzrə ÜDM artımını 2% proqnozlaşdırdığı halda, 2026-cı ilin mayında bu göstəricini 1,1%-ə, iyulda isə 0,5%-ə endirib. Mərkəzi Bankın 2027-ci il üzrə proqnozu da maydakı 3,2%-dən 2,6%-ə azaldılıb.
2026-cı il üçün iqtisadi artım proqnozları necə dəyişib?
| Qurum | Əvvəlki proqnoz | Son proqnoz | Dəyişiklik |
|---|---|---|---|
| Azərbaycan hökuməti | 2,9% | 1,7% | −1,2 f.b. |
| Mərkəzi Bank | 2,0% | 0,5% | −1,5 f.b. |
| Dünya Bankı | 2,0% | 1,2% | −0,8 f.b. |
| Asiya İnkişaf Bankı | 2,0% | 1,6% | −0,4 f.b. |
| BVF | 2,1% | 2,1% | Dəyişməyib |
| AYİB | 2,0% | 2,0% | Dəyişməyib |
Hökumət üçün 2025-ci ilin büdcə planlaşdırılması dövrü, Mərkəzi Bank üçün 2025-ci ilin oktyabrı, Dünya Bankı üçün 2026-cı ilin apreli, AİB üçün 2025-ci ilin sentyabrı, BVF üçün 2026-cı ilin fevralı, AYİB üçün isə əvvəlki 2026-cı il qiymətləndirməsi. Dəyişikliklər faiz bəndi ilə göstərilib.
Beləliklə, 2026-cı ilin ilk doqquz ayında qeydə alınan 1,5%-lik iqtisadi artım hökumətin son 1,7%-lik proqnozundan aşağı, Mərkəzi Bankın 0,5%-lik və Dünya Bankının 1,2%-lik illik proqnozlarından isə yüksəkdir.